Tablet Kapatılınca Öfkelenen Çocuk İçin Ne Yapılmalı

Tablet kapatılınca öfkelenen çocuk, birçok ailenin günlük yaşamında karşılaştığı zorlayıcı durumlardan biridir. Çocuk ekranın kapanmasına ağlayarak, bağırarak, tableti vermeyi reddederek veya ebeveynine kızgın sözler söyleyerek tepki gösterebilir.

Bu tepki, çocuğun mutlaka şımarık olduğu ya da ebeveynin tamamen yanlış davrandığı anlamına gelmez. Çocuk keyif aldığı ve yoğun biçimde dikkatini verdiği bir etkinliği bırakmakta zorlanıyor olabilir. Ekrandaki hızlı görüntülerden daha sakin bir günlük etkinliğe geçmek de bazı çocuklar için kolay olmayabilir.

Burada önemli olan, çocuğun duygusunu yok saymadan ekran sınırını koruyabilmektir. Çocuğun üzülmesi veya kızması kabul edilebilir; ancak bağırarak, vurarak ya da eşyaya zarar vererek sınırı değiştirmesine izin verilmesi gerekmez.

Sakin kalmak, ekran süresini uzatmak anlamına gelmez. Kararlı olmak da çocuğa bağırmayı veya onu korkutmayı gerektirmez.

Ebeveynlik ve aile yaşamına dair diğer içeriklere Aile Rehberi üzerinden ulaşabilirsiniz.

Tablet kapatılınca öfkelenen çocuk neden bu kadar güçlü tepki verebilir

Tablet, telefon ve televizyon içerikleri çocuklara sürekli değişen görüntüler, sesler ve yeni uyaranlar sunabilir. Oyunlarda yeni bölümler açılır, videolar arka arkaya devam eder ve çocuk bir sonraki sahnede ne olacağını merak eder.

Ekranın tam da ilgi çekici bir anda kapatılması, çocuk açısından yarım bırakılmış bir etkinlik gibi hissedilebilir. Yetişkinler de sevdiği bir filmi önemli bir sahnede kapatmak zorunda kaldığında rahatsız olabilir. Çocukların duygularını düzenleme becerileri henüz gelişmekte olduğu için bu rahatsızlık daha güçlü bir tepkiyle ortaya çıkabilir.

Bazı uygulamalar ve videoların doğal bir bitiş noktası bulunmayabilir. Bir video sona erdiğinde yenisi başlayabilir, bir oyun bölümü tamamlandığında başka bir hedef gösterilebilir. Bu nedenle çocuk kendi kendine “Artık yeter” diyerek bırakmakta zorlanabilir.

Çocuk ekranı gün içinde rahatlamak, sıkıntısını azaltmak veya ilgisini başka yere yöneltmek için sık kullanıyorsa kapanma anı daha da zor olabilir. Ekran kapandığında yalnızca eğlence sona ermez; çocuk yeniden sıkılma, bekleme veya başka bir etkinlik seçme durumuyla karşılaşır.

Çocuğun tepkisinin güçlü olması, sınırın yanlış olduğu anlamına gelmez. Geçiş sürecinde daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu gösterebilir.

Ekranı aniden kapatmak tepkiyi artırabilir

Çocuk ne kadar süre ekran kullanacağını bilmiyorsa tabletin kapatılması beklenmedik bir olay hâline gelebilir. Ebeveyn bir anda cihazı elinden aldığında çocuk kontrolün tamamen kendisinden alındığını hissedebilir.

Ekran süresi başlamadan önce sınırın açıklanması geçişi kolaylaştırabilir:

“Bir bölüm izleyebilirsin. Bölüm bittiğinde tableti kapatacağız.”

“Yirmi dakika oynayabilirsin. Süre bitince akşam yemeğine geçeceğiz.”

“Bu oyundaki bölümünü tamamladıktan sonra cihazı yerine bırakacağız.”

Kullanılan sınır çocuğun yaşına uygun olmalıdır. Küçük çocuklar yirmi dakika gibi soyut süreleri anlamakta zorlanabilir. Onlar için “Bu bölüm bittiğinde” veya “Zil çaldığında” gibi daha somut ifadeler kullanılabilir.

Ekran süresinin sonuna yaklaşırken kısa hatırlatmalar yapılabilir:

“Beş dakika sonra tablet kapanacak.”

“Bu son bölümün. Bitince kapatacağız.”

“Birazdan süre dolacak. Oyunda uygun bir yerde durmaya hazırlanabilirsin.”

Önceden haber vermek her tepkiyi tamamen önlemeyebilir. Ancak çocuk ne olacağını bildiğinde geçiş daha anlaşılır hâle gelir.

Söylenen süre sürekli uzatılmamalı

Ebeveyn ekran süresinin bittiğini söyledikten sonra çocuk “Bir dakika daha” diyebilir. Ardından bu bir dakika başka bir bölüme veya yeni bir oyuna dönüşebilir.

Bazen küçük bir esneklik aile düzeni açısından sorun olmayabilir. Ancak çocuk her ağladığında veya bağırdığında süre uzatılırsa sınırın tartışmayla değişebildiğini öğrenebilir.

Bu durumda çocuk kötü niyetli davranmıyor olabilir. Yalnızca daha önce işe yarayan yöntemi yeniden deniyordur.

Ebeveynin söylediği sınırı mümkün olduğunca uygulaması önemlidir:

“Devam etmek istediğini biliyorum ama süremiz bitti.”

“Kızmış olabilirsin. Bugünkü tablet zamanı tamamlandı.”

Aynı açıklamayı sakin biçimde tekrarlamak, her itirazda yeni bir tartışmaya girmekten daha etkili olabilir.

Uzun açıklamalar yapmak, çocuğu ikna etmeye çalışmak veya sürekli yeni gerekçeler sunmak sınırın pazarlığa açık olduğu izlenimini oluşturabilir.

Çocuğun duygusunu kabul etmek sınırdan vazgeçmek değildir

Çocuk tablet kapatıldığında ağlıyorsa ebeveyn hemen “Ağlanacak bir şey yok” diyebilir. Ancak çocuk açısından o anda gerçekten önemli bir hayal kırıklığı yaşanıyor olabilir.

Duyguyu küçümsemek yerine ne yaşadığını kelimelere dökmek mümkündür:

“Oyunu bırakmak istemediğini görüyorum.”

“Tam eğlenirken sürenin bitmesine kızdın.”

“Bir bölüm daha izlemek istiyordun ve kapanmasına üzüldün.”

Bu cümlelerin ardından sınır yeniden belirtilir:

“Üzgün olduğunu biliyorum. Yine de bugünkü ekran süremiz bitti.”

Çocuğun duygusunu kabul etmek, ona istediği her şeyi vermek anlamına gelmez. Ebeveyn hem anlayışlı hem de kararlı olabilir.

“Seni anlıyorum” ile “Kararımı değiştiriyorum” aynı şey değildir.

Öfke sırasında uzun nasihatlerden kaçınmak

Çocuk yoğun biçimde öfkeliyken uzun açıklamaları dinlemekte zorlanabilir. Ebeveyn o anda ekranın zararlarını, ev kurallarını ve geçmişte yaşanan bütün sorunları anlatmaya başladığında çocuk daha da gerilebilir.

Öfke anında kısa ve net cümleler daha uygun olabilir:

“Tablet süresi bitti.”

“Kızgın olduğunu görüyorum.”

“Vurmana izin vermeyeceğim.”

“Sakinleştiğinde konuşabiliriz.”

Çocuk sakinleştikten sonra daha ayrıntılı konuşulabilir. Hangi davranışın kabul edilmediği, bir dahaki sefer ekranın nasıl kapatılacağı ve çocuğun nasıl desteklenebileceği değerlendirilebilir.

Öğretici konuşmaların en etkili olduğu zaman, çocuğun yoğun öfke yaşadığı an değil, daha sakin olduğu dönemdir.

Tablet zorla çekilip alınmalı mı

Çocuk tableti vermeyi reddettiğinde ebeveyn cihazı hızla elinden çekmek isteyebilir. Bazı durumlarda cihazın korunması veya güvenliğin sağlanması için fiziksel olarak alınması gerekebilir. Ancak ani çekişme, öfkeyi daha da büyütebilir.

Öncelikle sakin bir uyarı yapılabilir:

“Süre bitti. Tableti şimdi bana vermeni istiyorum.”

Çocuk vermiyorsa seçenek sunulabilir:

“Tableti sen mi kapatıp yerine koymak istersin, yoksa ben mi kapatayım?”

Burada ekranın kapanıp kapanmayacağı seçenek değildir. Çocuğun yalnızca geçişin nasıl yapılacağına katılması sağlanır.

Çocuk cihazı fırlatmaya, kırmaya veya birine zarar vermeye çalışıyorsa yetişkin güvenliği sağlamak için müdahale etmelidir.

“Tableti fırlatmana izin veremem. Güvende olması için şimdi ben alacağım.”

Müdahale sırasında mümkün olduğunca sakin bir ses tonu kullanılmalı ve fiziksel çekişme uzatılmamalıdır.

Bağırmak ekranı kapatabilir ama sorunu çözmeyebilir

Ebeveyn birkaç kez uyarmasına rağmen çocuk tableti bırakmadığında sabrını kaybedebilir. Ses yükseltmek o anda çocuğun cihazı bırakmasını sağlayabilir. Ancak çocuk sınırın nedenini anlamak yerine ebeveynin öfkesinden korktuğu için durabilir.

Bağırmak zamanla ekran kapanışını daha da gergin bir olaya dönüştürebilir. Çocuk sürenin bitmesini yalnızca eğlencenin sona ermesi olarak değil, evde tartışmanın başlayacağı an olarak da görmeye başlayabilir.

Sakin konuşmak her zaman kolay değildir. Ebeveyn de yorulabilir veya yoğun bir gün geçirmiş olabilir. Böyle zamanlarda kısa bir ara vermek mümkün olabilir.

Çocuk güvenli bir yerdeyse ebeveyn birkaç nefes alabilir, ses tonunu düzenleyebilir ve ardından sınırı tekrar edebilir.

Ebeveyn bağırdıysa daha sonra özür dilemesi de mümkündür:

“Tablet konusunda sinirlendim ve sana yüksek sesle konuştum. Bu doğru değildi. Sürenin bitmesiyle ilgili kuralımız devam ediyor ama bağırmadan konuşmam gerekirdi.”

Bu özür sınırı ortadan kaldırmaz. Yalnızca yetişkinin kendi davranışının sorumluluğunu aldığını gösterir.

 

Ekran kapandıktan sonra ne yapılacağı belli olmalı

Çocuk tablet kapandıktan sonra ne yapacağını bilmiyorsa tekrar ekrana dönmek isteyebilir. Özellikle ekran öncesinde belirli bir plan bulunmadığında boşluk hissi oluşabilir.

Ekran süresinden sonra yapılacak etkinlik önceden konuşulabilir:

“Tablet kapanınca akşam yemeğine geçeceğiz.”

“Süren bitince birlikte yapbozu tamamlayabiliriz.”

“Ekrandan sonra banyoya hazırlanacağız ve bir kitap seçeceğiz.”

Alternatifin her zaman eğlenceli ve büyük bir etkinlik olması gerekmez. Günlük hayatın doğal akışı da geçişin parçası olabilir.

Ancak çocuk her ekran kapanışında ebeveynin kendisini eğlendirmesini beklememelidir. Bazen iki basit seçenek sunmak yeterli olabilir:

“Resim yapmak mı istersin, oyuncaklarınla mı oynamak istersin?”

Çocuk iki seçeneği de istemezse ekranın yeniden açılması gerekmez. Güvenli biçimde kendi etkinliğini seçmesine alan tanınabilir.

Evde uygulanabilecek farklı seçenekleri çocuklarla ekransız etkinlikler yazımızda bulabilirsiniz.

Ekran süresi günün hangi saatinde veriliyor

Ekran kullanımının zamanı, kapanma anındaki tepkiyi etkileyebilir. Çocuk çok yorgunken, açken veya uyku saatine yakın ekran kullanıyorsa geçiş daha zor olabilir.

Özellikle uykuya çok yakın kullanılan hareketli oyunlar veya videolar, çocuğun sakin bir gece rutinine geçmesini zorlaştırabilir.

Ailenin günlük düzenine uygun bir ekran zamanı belirlenebilir. Her gün farklı saatlerde ve belirsiz sürelerle ekran kullanmak yerine daha tahmin edilebilir bir düzen oluşturulabilir.

Örneğin ekran süresi ödev veya günlük sorumluluklardan önce veriliyorsa çocuk bırakmak istemeyebilir. Çünkü cihaz kapandığında daha az hoşlandığı bir göreve geçeceğini bilir.

Bu nedenle ekranın yalnızca istenmeyen görevlerin hemen öncesinde kullanılmaması düşünülebilir. Aile düzenine göre yemek, oyun, açık hava zamanı ve uyku rutiniyle dengeli bir sıra oluşturulabilir.

Yemek yedirmek için sürekli tablet kullanmak

Bazı ailelerde çocuk yemek yerken tablet veya telefon izlemeye alışabilir. Bu yöntem kısa vadede yemeği kolaylaştırabilir ancak çocuk zamanla ekran olmadan masada oturmak istemeyebilir.

Bu alışkanlık değiştirilecekse ekranın bir anda tamamen kaldırılması güçlü tepkiye yol açabilir. Aile kademeli bir geçiş planlayabilir.

Önce ekranın yalnızca yemeğin belirli bir bölümünde kullanılması, daha sonra sesinin kapatılması veya cihazın masadan uzaklaştırılması denenebilir. Bu süreç aile koşullarına ve çocuğun yaşına göre düzenlenmelidir.

Masada küçük sohbetler, çocuğun yaşına uygun görevler veya yemeğe katılım fırsatları sunulabilir. Peçete dağıtmak, kaşığını seçmek veya sofraya bir şey taşımak çocuğun masaya katılmasını kolaylaştırabilir.

Yemek miktarını artırmak için çocuğu korkutmak, zorlamak veya ekranı ödül ve ceza aracı olarak kullanmak yerine sakin bir yemek düzeni oluşturmak daha uygun olabilir.

Tablet sakinleştirme aracı hâline geldiyse

Çocuk her sıkıldığında, ağladığında veya beklemek zorunda kaldığında tablet veriliyorsa cihaz güçlü bir sakinleşme alışkanlığına dönüşebilir.

Doktor bekleme salonunda, yolculukta, restoranda veya ebeveyn telefon görüşmesi yaparken ekran kullanmak bazen aileyi rahatlatabilir. Buradaki önemli nokta ekranın tek sakinleşme seçeneği hâline gelmemesidir.

Çocuğa başka bekleme ve sakinleşme seçenekleri de öğretilebilir:

• Küçük bir kitap incelemek
• Kâğıt ve kalemle resim yapmak
• Oyuncak bir araçla oynamak
• Çevrede belirli renkleri bulmak
• Birlikte kelime veya tahmin oyunu oynamak
• Sakin bir köşede kısa süre dinlenmek

Bu seçeneklerin işe yaraması için yalnızca kriz anında değil, çocuğun sakin olduğu zamanlarda da denenmesi önemlidir.

Ekran verilmediğinde hemen sakinleşmemesi normal olabilir. Yeni becerilerin gelişmesi tekrar ve yetişkin desteği gerektirir.

Ekran süresi ödül olarak kullanılmalı mı

Tablet bazı ailelerde odasını toplama, yemek yeme, ödev yapma veya sakin durma karşılığında ödül olarak kullanılabilir.

Bu yöntem kısa vadede çocuğu harekete geçirebilir. Ancak ekran her davranışın en değerli ödülüne dönüştüğünde diğer etkinliklerin önemi azalabilir.

Çocuk yalnızca tablet kazanmak için sorumluluklarını yapmaya başlayabilir ve ekran verilmediğinde görevlerini reddedebilir.

Ekran kullanımı ailede belirli bir düzene bağlıysa bu durum açıkça anlatılabilir. Ancak her küçük davranış için pazarlık yapılması gerekmeyebilir.

“Oyuncaklarını toplarsan tablet vereceğim” yerine şu şekilde konuşulabilir:

“Oyuncakları toplamak evdeki sorumluluklarından biri. Topladıktan sonra günlük planımızdaki diğer etkinliğe geçeceğiz.”

Çocuğa yaşına uygun sorumluluk kazandırma konusunda daha fazla bilgiye çocuklara sorumluluk kazandırmak yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Anne ve babanın farklı kurallar uygulaması

Ebeveynlerden biri yarım saat ekran süresi verirken diğeri çocuk ısrar ettiğinde süreyi uzatıyorsa sınır belirsiz hâle gelebilir.

Çocuk hangi ebeveynden daha fazla ekran alabileceğini öğrenebilir ve aynı isteği farklı kişilere yöneltebilir. Bu davranış çoğu zaman bilinçli bir manipülasyondan çok, işe yarayan seçeneği deneme çabasıdır.

Ebeveynler ekran süresiyle ilgili temel kuralları çocuk yanında değil, kendi aralarında konuşabilir:

• Hangi saatlerde ekran kullanılacak?
• Yaklaşık süre ne olacak?
• Ekran kapandığında nasıl davranılacak?
• Hafta sonları farklı bir düzen uygulanacak mı?
• Hangi içeriklere izin verilecek?

Anne ve babanın her ayrıntıda aynı düşünmesi gerekmez. Ancak biri sınır koyduğunda diğerinin çocuk yanında bu sınırı hemen kaldırması çatışmayı artırabilir.

Aile içinde ortak bir dil kurmaya dair önerilere aile içi iletişim yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Ebeveynin kendi ekran kullanımı da önemlidir

Çocuklar yalnızca kendilerine söylenen kuralları değil, evde gördükleri alışkanlıkları da takip eder.

Çocuğa tabletini bırakması söylenirken ebeveyn sürekli telefonla ilgileniyorsa kural adaletsiz görünebilir. Yetişkinlerin işi, mesajları ve günlük sorumlulukları nedeniyle ekran kullanması gerekebilir. Ancak bu fark çocuğa açıklanabilir.

“Şu anda işimle ilgili bir mesaj gönderiyorum. Bitirdikten sonra telefonu masadan kaldıracağım.”

Ailece ekran kullanılmayan kısa zamanlar belirlenebilir. Yemek masası, uyku öncesi kitap saati veya aile oyunu sırasında telefonlar başka bir yerde bırakılabilir.

Ebeveynin de kendi kullanımını zaman zaman sınırlandırması, kuralın yalnızca çocuğa yönelik olmadığını gösterir.

Tablet kapatılınca vurma veya eşya fırlatma

Çocuk öfke sırasında ebeveynine vurabilir, tableti fırlatmaya çalışabilir veya çevresindeki eşyalara zarar verebilir. Duygusu kabul edilse bile bu davranışlara izin verilmemelidir.

Öncelikle cihaz ve çevredeki kişiler güvenli hâle getirilmelidir. Ebeveyn kısa ve net bir sınır koyabilir:

“Kızgın olabilirsin ama vurmana izin vermeyeceğim.”

“Tableti fırlatmana izin veremem. Güvende olması için şimdi kaldırıyorum.”

“Eşyaya zarar vermek yok. Sakinleşene kadar burada yanında olacağım.”

Çocuk çok hareketliyse etraftaki kırılabilir eşyalar uzaklaştırılabilir. Fiziksel müdahale yalnızca güvenliği sağlamak için ve mümkün olduğunca ölçülü biçimde kullanılmalıdır.

Çocuk sakinleştikten sonra davranışın sonucu konuşulabilir. Cihaz zarar gördüyse veya güvenli biçimde kullanılamadıysa bir sonraki ekran zamanı yeniden değerlendirilmek zorunda kalabilir.

Bu sonuç öfkeyle verilen ilgisiz bir ceza olmamalı; davranışla bağlantılı ve önceden anlaşılır olmalıdır.

Çocuğa sakin ve net sınırlar koyma hakkında daha ayrıntılı önerileri çocuğa sınır koymak yazımızda bulabilirsiniz.

Tableti tamamen yasaklamak çözüm olur mu

Her tartışmadan sonra tableti tamamen yasaklamak ebeveyne en kolay çözüm gibi gelebilir. Bazı aileler belirli bir süre ekran kullanımını azaltmayı veya ara vermeyi tercih edebilir. Ancak öfke anında verilen belirsiz ve uzun yasaklar yeni tartışmalar oluşturabilir.

“Bir daha sana asla tablet yok” gibi uygulanması zor tehditler söylenmemelidir. Ebeveyn daha sonra cihazı yeniden verdiğinde kendi sözünün etkisi azalabilir.

Bir süre ara verilecekse nedeni ve süresi anlaşılır biçimde belirtilmelidir:

“Tableti fırlatmaya çalıştığın için bugün yeniden kullanamayacağız. Yarın cihazı güvenli kullanma kuralımızı konuşup tekrar deneyeceğiz.”

Amaç çocuğu korkutmak değil, cihazın güvenli ve dengeli kullanılmasını sağlamaktır.

Tablet kullanımı aile yaşamını sürekli çatışmaya dönüştürüyorsa süre, içerik ve kullanım saati birlikte gözden geçirilmelidir. Sorun yalnızca çocuğun kapatma anındaki tepkisi olmayabilir; mevcut düzen çocuğun bırakmasını gereğinden fazla zorlaştırıyor olabilir.

Yaşa göre yaklaşım değişebilir

Küçük çocuklar süre kavramını anlamakta zorlanabilir ve duygularını kelimelerle ifade edemeyebilir. Bu nedenle görsel zamanlayıcı, kısa cümleler ve tekrar eden rutinler daha yararlı olabilir.

Okul çağındaki çocuklar ekran süresinin belirlenmesine sınırlı biçimde katılabilir. Günlük sorumluluklar, uyku saati ve aile etkinlikleri dikkate alınarak bir düzen oluşturulabilir.

Daha büyük çocuklar ve ergenlerle yalnızca süre değil, kullanılan içerik, çevrim içi güvenlik ve ekranın günlük yaşam üzerindeki etkisi de konuşulabilir.

Çocuğun yaşı büyüdükçe bütün kontrolü bir anda ona bırakmak yerine sorumluluğu kademeli olarak paylaşmak daha gerçekçi olabilir.

Kurallar çocuğun gelişimine göre güncellenebilir. Küçük yaşta uygun olan yöntem, okul çağında fazla katı veya yetersiz kalabilir.

Ekran süresi çizelgesi hazırlamak gerekli mi

Bazı çocuklar görsel bir plan olduğunda ne zaman ekran kullanacağını ve ne zaman bırakacağını daha kolay anlayabilir.

Basit bir günlük akış hazırlanabilir:

• Okul veya günlük etkinlikler
• Yemek zamanı
• Serbest oyun
• Ekran zamanı
• Aile etkinliği
• Uyku hazırlığı

Planın her dakikayı kapsaması gerekmez. Amaç çocuğa ekranın günün tamamını kaplamadığını ve başka etkinliklerin de bulunduğunu göstermektir.

Çizelge hazırlanırken çocuğun fikri alınabilir. Ancak son sınırlar yetişkin tarafından günlük düzen, yaş ve ihtiyaçlar dikkate alınarak belirlenmelidir.

Plan yalnızca çocuğa uygulanırken yetişkinler tamamen farklı davranıyorsa sürdürülebilir olmayabilir. Aile üyelerinin ortak ekran molaları oluşturması düzeni destekleyebilir.

Çocuk ekransız hiçbir şey yapmak istemiyorsa

Bazı çocuklar tablet dışında sunulan bütün seçenekleri reddedebilir. Oyuncaklarını, kitaplarını veya dışarı çıkmayı istemediğini söyleyebilir.

Bu durumda ebeveyn hemen yeni ve daha heyecanlı etkinlikler üretmek zorunda değildir. Sakin biçimde sınırı koruyabilir:

“Şu anda tablet zamanı değil. Ne yapacağına karar vermek için biraz düşünebilirsin.”

Çocuğa başlangıç için iki basit seçenek sunulabilir. Yine de seçmek istemezse kısa süre sıkılmasına izin verilebilir.

Sıkılmak her zaman zararlı değildir. Çocuk bir süre sonra kendi oyununu başlatabilir veya çevresindeki malzemeleri farklı biçimde kullanmaya başlayabilir.

Ebeveynin her boş anı eğlenceyle doldurması, çocuğun kendi başına oyun kurmasını zorlaştırabilir.

Ekran kapandığında oluşan boşluk, zaman içinde çocuğun kendi fikirlerini geliştirebildiği bir alana dönüşebilir.

Ekran kapanışını kolaylaştıran küçük alışkanlıklar

Aileler kendi yaşam düzenine göre birkaç basit alışkanlık oluşturabilir:

• Ekran başlamadan önce bitiş zamanını söylemek
• Beş dakika ve bir dakika kala hatırlatmak
• Otomatik oynatmayı mümkün olduğunda kapatmak
• Çocuğun oyunu uygun bir yerde kaydetmesine zaman vermek
• Ekran sonrasında yapılacak şeyi önceden açıklamak
• Cihazı gece çocuğun odasında bırakmamak
• Yemek ve uyku rutini sırasında ekranı azaltmak
• Ebeveynlerin de ortak ekran kurallarına uyması

Bu alışkanlıklar ilk günden itibaren kusursuz biçimde uygulanmayabilir. Çocuk eski düzene dönmek isteyebilir ve sınırı yeniden deneyebilir.

Kararlı ama sakin biçimde devam edildiğinde yeni rutin zamanla daha anlaşılır hâle gelebilir.

Sakinleştikten sonra çocukla konuşmak

Öfke sona erdikten sonra yaşanan olay tamamen unutulmamalıdır. Çocuk sakin bir zamanda kısa bir konuşmaya davet edilebilir.

Konuşma suçlama amacı taşımamalıdır:

“Tablet kapanınca çok kızdın. O sırada tableti fırlatmak istedin. Bir dahaki sefer kızdığında ne yapabiliriz?”

Çocuğun fikir üretmesine fırsat tanınabilir. Zamanlayıcı kullanmak, son bölümü önceden seçmek veya cihazı kendi eliyle kapatmak gibi seçenekler konuşulabilir.

Çocuk küçükse bir sonraki geçiş canlandırılabilir. Oyuncak bir telefon kullanılarak süre bitince nasıl bırakılacağı oyun içinde gösterilebilir.

Konuşmanın sonunda sınır yeniden açıklanabilir:

“Kızman normal. Ama vurmak ve eşyaya zarar vermek yok. Bir dahaki sefer kızdığını kelimelerle söylemeyi deneyeceğiz.”

Ebeveyn kendi sınırını sürdüremiyorsa

Bazen belirlenen ekran kuralı ailenin gerçek yaşamına uygun olmayabilir. Ebeveyn sürekli süreyi uzatıyor veya kurala uyamıyorsa planın fazla katı olup olmadığı değerlendirilebilir.

Sürdürülemeyen çok ayrıntılı kurallar yerine daha basit ve uygulanabilir bir düzen belirlenebilir.

Örneğin her gün farklı dakika hesabı yapmak yerine belirli bir program, tek bölüm veya belirli bir etkinlik sonu esas alınabilir.

Tutarlılık, hiçbir istisna yapmamak anlamına gelmez. Yolculuk, hastalık veya farklı bir aile günü nedeniyle değişiklik yapılabilir. Önemli olan bunun istisna olduğunun açıklanmasıdır:

“Bugün uzun bir yolculuk yaptığımız için normalden farklı kullandın. Yarın günlük düzenimize döneceğiz.”

Bu açıklama, kuralın tamamen ortadan kalkmadığını gösterir.

Ne zaman uzman görüşü düşünülebilir

Tablet kapatıldığında zaman zaman ağlamak veya itiraz etmek birçok çocukta görülebilir. Ancak tepkiler çok yoğunlaşıyor, uzun süre devam ediyor veya günlük aile yaşamını ciddi biçimde etkiliyorsa durum daha ayrıntılı değerlendirilebilir.

Çocuk sürekli kendisine ya da başkalarına zarar vermeye çalışıyorsa, okul ve uyku düzeni belirgin biçimde etkileniyorsa veya ekran dışındaki etkinliklere uzun süre hiç katılmıyorsa çocuk doktorundan ya da uygun bir çocuk gelişimi uzmanından görüş alınabilir.

Ekranla ilgili çatışmalar ebeveynin kendisini çaresiz hissetmesine ve aile içinde sürekli bağırma veya fiziksel müdahale yaşanmasına neden oluyorsa profesyonel destek düşünmek yararlı olabilir.

Uzman desteği almak ebeveynin başarısız olduğu anlamına gelmez. Her çocuğun gelişim özellikleri ve aile koşulları farklıdır.

Tablet kapanırken yaşanan öfke zamanla azalabilir

Tablet kapatılınca öfkelenen çocuk için en önemli ihtiyaçlardan biri, ne zaman ekran kullanacağını ve süre bittiğinde ne olacağını önceden bilmektir.

Ekranı aniden kapatmamak, kısa hatırlatmalar yapmak, çocuğun duygusunu kabul etmek ve söylenen sınırı mümkün olduğunca korumak geçişi kolaylaştırabilir.

Çocuğun ağlaması veya kızması, ebeveynin hemen kararını değiştirmesi gerektiği anlamına gelmez. Çocuk hayal kırıklığı yaşayabilir ve aynı zamanda bu duyguyu güvenli biçimde yönetmeyi öğrenebilir.

Sağlıklı sınır, çocuğa hem “Kızdığını görüyorum” hem de “Ekran süren bitti” mesajını birlikte verebilir.

İlk günlerde büyük değişiklik beklemek yerine tek bir noktadan başlanabilir. Ekran süresi başlamadan önce bitiş zamanını söylemek, beş dakika kala haber vermek veya ekran sonrasına basit bir etkinlik hazırlamak uygulanabilir bir başlangıç olabilir.

Küçük ve sürdürülebilir adımlar, tabletin kapanmasını sürekli tartışmaya dönüşen bir an olmaktan çıkarıp günlük düzenin daha anlaşılır bir parçası hâline getirebilir.

Ebeveynliğe dair diğer içeriklere Ebeveynlik kategorisinden ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her çocuğun gelişim özellikleri ve aile koşulları farklıdır. İçerik, çocuğa özel profesyonel değerlendirme veya uzman desteğinin yerine geçmez.